ايران غنى بود و محصولاتش زايد بود بر آن مقدارى كه احتياج داشت ؛ و [ ايران ] بايد صادركننده باشد و ما امروز واردكننده هستيم و هر چه داريم بايد از غير ، از خارج بياوريم . مراتع ما را ، مراتعى كه بسيار مراتع عالى است ، به غير دادند . يكى از مراتعى كه كارشناسان گفتند كه بهترين مراتعى است در دنيا از حيث تربيت دام ، آن را - آن طورى كه به من نوشته بودند - به ملكهء انگلستان و آن شركتى كه او شريك بوده است واگذار كرده‌اند . و جنگلها را منع كردند از مردم لكن دادند به غير و به خارجيها . بالاخره مملكت ما را به يك صورت مفتضحى درآوردند كه من كراراً گفتم كه مملكت ما را خراب كردند لكن قبرستانهاى ما را آباد كردند ! جوانهاى ما را در قبرستانها بردند ، و مخازن ما را به خارج به غارت بردند . حالا هم كه فرار كردند ، با جيب پر فرار كردند . چه خودش ، چه كسانى كه مربوط به خودش بود ، جيبها را پر كردند و به خارج رفتند . و مملكتى كه الآن دست شما افتاده است يك مملكتى است كه از همه چيز وارفته است . حالا بايد بسازيد . يك مملكتى است كه « اجنبى زده » بايد گفت ، « جنگزده » ، « زلزله زده » ؛ اين بايد ساخته بشود . نه خيال كنيد كه يك قشرى بتواند ؛ نه ، يعنى نه حكومت مىتواند اين كار را بكند نه بازرگان مىتواند اين كار را بكند ، نه كشاورز مىتواند . همه بايد دست به هم بدهيد كه جامعهء ملى انسانى ايران ان شاء اللَّه از زير بار اين اختناق و اين گرفتاريها بيرون بيايد . دست به دست هم بدهند و اين وظيفهء ملى را انجام بدهند كه مملكت خودشان را از اين انهدامى كه دارد پيدا مىكند نجات بدهند . حكومت ايده آل اسلامى از جمله اشخاصى كه - يعنى اصنافى كه - در اين امر خيلى [ نقش ] دارند ، بازرگانها هستند . اينها هم بايد در حد خودشان تشريك مساعى بكنند . ماها موعظه بكنيم و صحبت بكنيم ، و اينها ، آقايان هم فعاليتهاى زيادى . از ما كار ديگرى كه ساخته نيست . ما بايد همان صحبت بكنيم ، و آقايان هم فعاليت بكنند . و اميدوارم ان شاء اللَّه كه ما اگر هيچ پيروزى پيدا نكرده بوديم الّا رفتن اين طايفه ، اين سلسله كافى بود برايمان ؛ لكن البته الآن كافى